Anasayfa / Bilim & Teknoloji / Güneş Hakkında Bilinmeyenler
Güneş

Güneş Hakkında Bilinmeyenler

Dünyamızı ısıtan Güneş yıldızını yakından tanımak ister misiniz? Güneş’in bilimsel olarak nasıl sınıflandırıldığı, tarihteki bilim insanlarının onun hakkındaki çalışmaları ve diğer bilinmeyenleri bu yazımızda derlemeye çalıştık.

Hem bir yıldız, hem de güneş sistemimizdeki en büyük ısı ve ışık kaynağıdır. Samanyolu‘ndaki en azından birkaç yüz milyar yıldızdan biridir. O olmasa yaşam olmayabilirdi; bu da onu bizim için çok önemli kılıyor. İlk insanlar için tapınılan bir şeydi. Antik Yunanlılar Helios’a güneş tanrısı olarak çok saygı gösterirlerdi fakat ona karşı, doymak bilmez, bilimsel bir merak da duyuyorlardı.

Gökyüzündeki bu parlak şeyin gerçek doğasına ilişkin heyecanlı münazaralar yaparlardı. 1600’lerde İtalyan astronom Galileo Galilei (1564-1642) onun ne olabileceği hakkında spekülasyonlar yürüttü. Ondan birkaç on yıl sonra Johannes Kepler de (1571-1630) aynı şeyi yaptı. 1800’lerde astronomlar yıldızın özelliklerini hesaplamak için bilimsel araç gereçler geliştirdiler ve bu da bilimsel bir disiplin olarak güneş fiziğinin başlangıcını oluşturdu.

Güneş Fiziği

Güneş’in fiziki özelliklerini çalışma bilimine güneş fiziği adı verilir ve oldukça aktif bir araştırma alanıdır. Güneş fizikçileri yıldızımızın nasıl işlediğini ve güneş sistemimizin kalanını nasıl etkilediğini açıklamayı amaçlar. Isısını ölçer, yapısını hesaplar ve ölçümlerine dayanarak ona yıldız “türü” atarlar. Onların çalışmaları sayesinde, kendi yıldızımızı inceleyerek bütün yıldızlar hakkında daha çok bilgi edinmiş oluruz.

Güneşin Yapısı

Güneş, esas olarak aşırı ısınmış gazlardan oluşan büyük bir küredir. Tam merkezine

güneş
Güneş

yapılacak hayali bir yolculuk onun yapısını gözler önüne serer.

  • Önce taç küre olarak bilinen dış atmosferinden içeri doğru ilerlemek durumundayız. Taç küre, bir milyon derecenin epey üzerine çıkan sıcaklıklardaki gazlardan oluşan çok ince bir katmandır.
  • Taç küreyi geçtikten sonra kromosfere ulaşırız. Burası ince, kırmızımsı renkte gazlardan oluşan ince bir katmandır ve sıcaklığı alt kısımda 3.500° C, taç küreye geçişin olduğu yerlerdeyse 34.726 C arasında değişir.
  • Kromosferin altında, sıcaklığı 4.226°C ile 5.700°C arasında değişen fotosfer yer alır. Baktığınızda asıl gördüğünüz şey fotosferdir. Aslında beyaz olmasına rağmen ışınları mavi ve kırmızı dalga boylarını yok eden atmosferden geçerken sarımsı görünür.
  • Fotosferin altına daldığımızda ışıyayım bölgesi denen katmana ulaşırız. Su ya da şurup kaynataysanız minik kabarcıklar görmüşsünüzdür. Onun ışıyayım bölgesinde de bu kabarcıklı alanlardan vardır. Bunlar, derinlerdeki sıcak maddeler yüzeye çıktıklarında oluşur. Bu kabarcıklar aslında yıldızın içinde hareket eden akımlardır.
  • Bir sonraki katman ışınım bölgesidir. Bu oldukça açıklayıcı bir isimdir çünkü bu bölge gerçekten de merkezinden ışıyayım bölgesine ısı yayar.
  • Nihai olarak da ışınım bölgesinin altında güneş çekirdeği vardır. Bu en içteki kutsal alan, kocaman bir nükleer fırındır; nükleer füzyonun gerçekleştiği yerdir. Peki bu nasıl olur? Çekirdekteki ısı 15 milyon santigrat dereceye kadar ulaşır. Onun diğer kısımları çekirdeğe Dünya’nın deniz seviyesindeki atmosferik basıncının 340 milyon katı büyüklüğünde bir basınç uygular. Bu aşırı uç şartlar, hidrojen atomlarının, helyum atomları oluşturmak üzere birbirleriyle çarpıştığı kocaman bir düdüklü tencere yaratır. Her saniye 620 ton hidrojeni helyuma çevirir ve bütün bu ısı ve ışığı sağlayan şey de budur.

Neden Lekelidir?

Güneş üzerindeki lekeler
Güneş üzerindeki lekeler

Yıldızın yüzeyinde bazen güneş lekeleri denen koyu renk bölgeler oluşur. Buralar, manyetik alanlarla kaplı bölgelerdir ve koyu renk görünmelerinin sebebi etraflarındaki bölgelerden daha soğuk olmalarıdır. Güneş lekeleri on bir yıllık döngülerle meydana gelirler. Her döngünün ortasına doğru güneş maksimumu (solar maksimum) denen dönemde pek çok leke görürüz. Ardından çok az leke kalıncaya dek beş yıllık süre içinde kademeli olarak azalırlar. Bu döneme de güneş minimumu (solar minimum) denir.

Güneş lekeleri, solar aktiviteyle, özellikle de güneş püskürtüleri denen parlak patlamalarla alakalıdır. Koronal kütle atımı denen diğer patlamalar uzaya, harekete geçirilmiş kocaman gaz kütleleri (plazma) savurur. Bunlar sıklıkla, solar aktivitenin maksimum olduğu periyotta meydana gelir ve güneş sistemi boyunca gerçekleşen, uzay iklimi denen bir fenomene sebep olur.

Etkisi bütün güneş sistemine yayılır. Isı ve ışığı gezegenlere kadar ulaşır. Merkür sıcaktan pişerken en uzak gezegenler yıldızın sıcaklığının küçük bir kısmından faydalanır. Yıldızımız aynı zamanda Güneş rüzgârı denen bir başka etkiye de sebep olur. Yüklü parçacıklardan sürekli olarak esen akım, yaklaşık 100 astronomik üniteye (Dünya ve Güneş arasındaki mesafenin yüz katı) kadar yayılır ve güneş sistemini saran iri bir baloncuk yaratır. Bu baloncuğun iç kısmına gündurgun denir. Bunun ötesinde, diğer yıldızların da tıpkı bizim yıldızımız gibi nükleer füzyon sürecinden geçtiği yıldızlararası uzay uzanır.

Bunu Biliyor muydunuz?

Voyager uzay aracının yaptığı gibi gündurguna seyahat edebilseniz yıldız, Dünya’daki bakış açımızdan gördüğümüz dostane san yıldızdan çok daha farklı görünürdü. Milyonlarca yıldızdan biri olurdu sadece. Fakat o bizim birlikte yaşadığımız yıldız olduğundan bizim için çok önemlidir.

Güneş’i Keşfetmek

Hem profesyonel, hem amatör astronomlar Dünya’nın yüzeyindeki ve uzaydaki gözlemevlerini kullanarak yıldızımızı incelerler. Yerde konuşlandırılmış teleskoplar yıldızın yüzeyini ve atmosferini bütün açılarıyla ölçerler.

Bazı radyo teleskoplar ve radar detektörleri Dünya’nın üst iyonosferindeki onun etkisini takip ederler. Bu bilgiler, uzay iklimi olaylarının tahmin edilmesine yardımcı olan modellerde kullanılır. Fizikçiler, Global Salınım Ağ Grubu (Global Oscillation Network Group, GONG) denen bir dizi özel cihaz kullanarak yıldızın içini incelerler; bu cihazlar, heliosismoloji denen bilim dalını kullanarak yıldız boyunca hareket eden ses dalgalarına odaklanır. Güneş Dinamikleri Gözlemevi de bu işi yapmak için gerekli donanıma sahiptir.

NASA Dünya’ya olan etkilerini inceleyen uzayda konuşlandırılmış cihazlardan oluşan bir filoya sahiptir.

Kaynak:

Bunu kaçırma!

uzaylı resmi

Uzaylılar Var mı? Dünya Dışı Yaşamlar

Dünyanın en çok merak edilen konuları arasında olan dünya dışı yaşam ve uzaylılar var mı …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir