Anasayfa / Bilim & Teknoloji / Galaksiler Nasıl Oluşur?
galaksi

Galaksiler Nasıl Oluşur?

Galaksiler nasıl ortaya çıktılar? Ne zamandan beri varlar? Bu sorular astronomların Büyük Patlama’dan hemen sonra doğan ve uzaktaki bebek galaksileri gözlemleyerek daha yeni cevaplama ya başladıkları sorulardır. Ayrıca Samanyolu’nu ve onun devam eden evrimini de incelemektedirler. Görünüşe bakılırsa galaksiler yolculuklarına, bugün gördüğümüz haliyle, yani muhteşem ve büyüleyici gökcisimleri olarak başlamamışlardır. Milyarlarca yıldan uzun süren sistematik birleşmeler ve çarpışmalar sonucu gelişmişlerdir.

Galaksiler evrendeki en eski yapılardan bazılarıdır. Çoğu yolculuğuna Samanyolu gibi, Büyük Patlama adlı verilen olayla evrenin ortaya çıkmasından kısa bir süre sonra, yani evrenin ilkçağlarında kozmik tohumlar olarak başlamıştır. 13,8 milyar yıl önce meydana gelmiş Büyük Patlama eş zamanlı olarak hem evrenimizin yaratılışı, hem de günümüzde hâlâ devam eden uzay ve zamanın genişlemesinin başlangıcıdır. İlk birkaç yüz milyon yıl boyunca maddeler sıcak ve mattı; evren ilksel atomik parçacıklardan oluşan yoğun bir sisle doluydu. Zamanla, bu yeni oluşmuş kozmos genişleyerek soğumaya başladı. Bu temel sisin yoğunluğundaki minik dalgalanmalar, karanlık maddenin kütleçekimsel etkisinin de yardımıyla galaksilerin tohumları haline geldiler.

galaksi

Büyük Patlama’dan yaklaşık 400 milyon yıl sonra ilk yıldızlar, yıldız ışığıyla aydınlanmış madde parçalarından ibaret olmanın ötesine daha yeni geçebilmiş bebek galaksilerde parlamaya başladı.

Bu ilkel galaksi parçaları zamanla bir araya gelip birbirleriyle çarpışarak daha büyük yıldız toplulukları oluşturdular. Bu çarpışma sonucunda art arda yıldız jenerasyonları doğdu, yaşadı ve öldü. En azından 11-12 milyar yıl önce oluşmaya başlamış Samanyolu için de aynı şey geçerliydi. İlk doğan yıldızlar zamanla öldüler ve geri dönüşüme uğrayarak yeni jenerasyon yıldızları oluşturan maddeler, galaksi çevresinde tohum halini aldılar.

Galaksimizin ilk yıldız nüfusunun bazı kalıntıları, galaksinin gazlı halesinde ağır ağır soğuyan beyaz cüceler olarak hâlâ varlıklarını sürdürmektedir. Bununla birlikte galaksimiz kadar yaşlı, başka yıldızlar da vardır; bunlar büyük olasılıkla, galaksinin halesinde dönüp dolaştığını gördüğümüz küresel kümelerde oluşmuşlardır.

Bugün Samanyolu hâlâ, çok yakınında dolanan komşularının parçalarını kullanmaktadır. Yay Cüce adındaki küçük, eliptik galaksi, dönerken yavaş yavaş galaksimize yaklaşmaktadır. Yanımızdan geçerken ardında metal fakiri yıldız akıntıları bırakır. Bu, onların evrenin başlangıcında oluştukları anlamına gelir ve içeriğindeki metal, onların Yay Cüce’nin bir parçası olduklarını belirler. Bu eski galaksinin ve Samanyolu’nun yakınındaki yıldızlarının keşfi, astronomların, çarpışmaların Samanyolu’nu nasıl şekillendirdiğini anlamaları için gerekli en önemli kanıtlardan birini sunmuştur.

Işık Diskleri

Samanyolu bir disk galaksidir. Büyük bir hızla döner ve yıldızlarının, gazının ve tozunun çoğu çökerek düz bir diske dönüşmüştür. Galaksilerin çarpışmasında bu disk oldukça kolay bir biçimde parçalara ayrılabilir. İşte bu sebeple bazı sarmal galaksilerin diskleri eğrilmiştir. Diğer galaksilerle yakın temaslar, sarmal diskin şeklini bozan kütleçekimsel müdahalelere sebep olur.

Kütleçekiminin amansız gücü, Büyük ve Küçük Macellan Bulutlarım da birkaç milyar yıl içinde galaksimize getirebilir. Görünüşe göre, bu iki komşu galaksi halihazırda birbirleriyle etkileşim içindedirler. Macellan Akışı denen ve bu bulutları birbirine bağlayan yüksek hızlı gazlardan oluşan bu akıntı, 2 milyar yıldan daha uzun zaman önce ikili arasındaki çok büyük yıldız oluşumu patlamalarım tetikleyen yakınlaşmanın kalıntıları olabilir. Böyle yıldız patlamaları, galaksi çarpışmalarının önemli sonuçlarıdır, örneğin, Samanyolu ve Andromeda (en yakın sarmal komşumuz) galaksilerin daha da karmaşıklaşan birleşmeleri ve yakın geçişleri sonucu gelişmişlerdir; bu tür olayların tamamlanması milyonlarca yıl alır. Söz konusu galaksiler, tam bir birleşme halinde doğrudan çarpışırlarsa yıldızları birbirine karışır ancak çarpışmazlar.

galaksi

Macellan Bulutları’yla son zamanda gerçekleşen karşılaşmada olduğu gibi yakın karşılaşmalar aynı zamanda gaz ve toz bulutlarına şok dalgaları da gönderirler ve bu, muazzam patlamalara yol açarak yıldız doğumu aktivitelerini başlatır. Yani galaksiler gelişip birleştikçe, yıldız nüfusları da süregiden yıldız oluşumu seanslarıyla zenginleşir.

Galaksilerin evrimi hâlâ devam eden bir süreçtir, örneğin, Samanyolu ve Andromeda ortak bir kütleçekimiyle birbirine bağlıdır. Saniyede 110 kilometre hızla birbirlerine yaklaşmaktadırlar. Yaklaşık 5 milyar yıl içinde tam anlamıyla birbirlerinin içinden geçecekler. Yıldızları birbirine karışacak, daha da önemlisi, birbirlerindeki gaz ve tozun bir kısmını, yıldız oluşumu sağlayan, galaksiler arası uzun ışık huzmeleri halinde çekecekler. Birkaç milyar yıl kadar sonra ikili zarif bir kozmik dans gösterisi yaparak birkaç defa birbirlerinin içinden geçtikten sonra dev eliptik bir galaksiye dönüşecek.

galaksi

Eliptik Galaksiler

Eliptikler, evrimin en gelişmiş noktasındaki galaksilerdir. Rastgele yörüngelerde hareket eden en geniş, en ağır yıldız topluluklarıdır. Bu galaksiler, doğrudan daha küçük galaksilerin şiddetli çarpışmalarından oluşurlar ve sarmal kolların bunların içinde olması mümkün değildir. Dahası, bütün eliptiklerin merkezinde kara delikler vardır; bunlardan bazıları galaksiler arası uzaya maddeler püskürtürler. örneğin eliptik galaksi M87’nin, 6 milyarlık güneş kütlesine sahip merkezi kara deliğinin etrafındaki bölgeden yayılan aşırı ısınmış maddelerden oluşan yüksek hızlı jetleri mevcuttur.

Galaksiler Birbirlerini Nasıl Etkiler?

Galaksiler, uzayda seyahat ederlerken çeşitli şekillerde etkileşime girebilirler:

  1. GALAKSİ ÇARPIŞMASI: İki ya da daha fazla galaksi, bir ya da daha çok kez doğrudan çarpıştıklarında meydana gelir.
  2. GALAKTİK KANİBALİZM Bir galaksi diğeriyle birleşip eliptik ya da düzensiz bir galaksi yarattığında meydana gelir.
  3. ETKİLEŞİMLER. Bu genellikle büyük bir galaksiyle onun daha küçük uyduları (bunlar cüce galaksiler de de olabilirler) arasında meydana gelir.

Bunu kaçırma!

Youtube grafik artış

Youtube Kanalınızı Nasıl Büyütebilirsiniz?

Youtube kanalınız var ve kanalınızın takipçi, izlenme sayılarınızı arttırmak istiyor ama arttıramıyorsanız sizin için faydalı …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir