Anasayfa / Bilim & Teknoloji / Galaksi Nedir?
galaksi nedir?

Galaksi Nedir?

Galaksiler, kütleçekimiyle birbirine bağlı yıldızlar, gaz, toz ve karanlık maddeden oluşan çok büyük topluluklardır. Tıpkı kar taneleri gibi, tıpatıp birbirine benzeyen iki galaksi de yoktur. Bunlar basık küreler ve muhteşem sarmallardan, düzensiz yıldız, gaz ve toz topluluklarına dek çeşitlilik gösterir. Bu şekillere astrofizikçiler galaksi morfolojileri der, devasa yıldız şehirlerinin yaşam biçimleri ve evrimsel tarihi hakkında ipuçları sağlar.

Galaksi Envanteri

Bütün galaksilerde yıldızlar vardır. Bu yıldızların çoğu çiftliler, üçlüler ve kümeler gibi çoklu yıldız sistemlerindedir. Sarmal galaksilerdeki pek çok yıldız, merkezi galaksi çekirdeğinden uzanan parlak kollarda sıralanmıştır. Yıldız oluşumunun büyük kısmının gerçekleştiği yerler olan bu kollara gaz ve toz bulutları saçılmıştır. Astronomlar (bir çubuklu sarmal galaksi olan) Samanyolu’nda gezegen sistemli pek çok yıldız bulduklarından diğer galaksilerdeki çoğu yıldızın da gezegenleri olduğunu düşünmek makul bir varsayımdır.

Bir galaksinin yıldızları ölünce geride galaksideki yıldızlararası uzaya saçılan gaz ve toz bulutlan bırakırlar. Aynı zamanda nötron yıldızları, beyaz cüceler ve pulsarlar da yaratırlar (bunlar yıldızların ömrünün son aşamalarıdır ve aynı zamanda çok tuhaf olaylardır). Gaz ve toz bulutları yıldızlar arası maddedeki diğer gazlarla karışır; sonunda da bu bulutsular yeni jenerasyon yıldızların doğum yerleri haline gelirler.

Pek çok galaksinin merkezinde dev kara delikler mevcuttur. Galaksi çekirdeklerindeki kara deliklerin etrafında dönüp duran devasa disklerin içine madde toplanması bazen galaksiler arası uzaya maddelerin jetler halinde fışkırmasına sebep olur. Bir galaksinin çekirdeğinde, elektromanyetik spektrum boyunca emisyon gönderen bir aktivite varsa bu alana galaksi çekirdeği denir. Bu cisimlerin hepsi jetlere sahip olmasa da her biri merkez bölgelerinde, ışığı elektromanyetik spektrum boyunca yayan bir aktivite gösterir.

galaksi nedir?

Nihayet, son yıllarda araştırmacılar galaksilerin, karanlık madde denen bir cisim formundaki gizli bir kütleye sahip olduğunu keşfettiler. Bu maddenin ne olduğu gizemini korusa da var olduğu kesin; ayrıca galaksiler üzerindeki kütleçekimsel etkisi de tespit edilip ölçülebilmektedir.

Galaksileri Gözlemleme

Galaksiler hakkında bilgi edinmek için iki yol vardır: İlki kendi galaksimiz olan Samanyolu’nu (elbette içini) gözlemlemek, İkincisi de uzak galaksileri incelemektir. Dünya’dan çıplak gözle görülebilen (bizimkinin dışında) sadece üç galaksi vardır. Bunlar Andromeda Galaksisi ile Samanyolu’nun iki uydu galaksisi olan Büyük ve Küçük Macellan Bulutlaradır. Bunlar ilk uygarlıklardan beri incelense de astronomların galaksilerin tam yerlerini tespit etmeleri yirminci yüzyılı bulmuştur. Tüm diğer galaksiler teleskopla görülebilir. En uzaktaki galaksileri tespit etmek için görüntüleri büyütme yeteneği çok gelişmiş özel cihazlar gerekir.

Galaksiler sıklıkla “derin gökyüzü” cisimleri olarak anılan, göksel cisim grubunun bir parçasıdır. “Derin” en basit haliyle “daha uzak’ anlamına gelmektedir ancak doğası itibariyle sönük ve gözlemlenmesi zor gökcisimleri anlamına da gelebilir. En büyük foton sayısını toplamak adına teleskopları ve görüntüleme cihazlarını böylesi cisimlere uzunca süreler boyunca yöneltmek gereklidir. Böyle görüntülere derin alanlar ya da derin gökyüzü araştırmaları denir. Astronomlar ne kadar uzun süre bakarlarsa bu cisimlerden o kadar çok bulurlar. Pek çok galaksi çalışması bu araştırmalarda gerçekleşmiştir; Hubble Uzay Teleskobu’nu kullanarak yapılan en son araştırmalarda çok uzaklardaki ilk galaksiler bulunmuştur.

Galaksi incelemeleri, astronomi araştırması tarihinde yeni bir gelişmedir. On sekizinci yüzyılda, Charles Messier (1730-1817) ve daha sonra William Herschel gibi gözlemciler teleskopları aracılığıyla sönük, tuhaf şekilli bulutsular bulmaya başladılar. İnsanların bu “sarmal bulutsulardan gelen ışığı spektroskopla (ışığı, elektromanyetik spektrum adı verilen gökkuşağı renklerine cihazlar) ciddi bir biçimde incelemeye başlaması yirminci yüzyılın başlarını buldu.

samanyolu galaksisi

Veriler, bu cisimlerin oldukça hızlı hareket ettiğini ve Samanyolu’nun epey dışında olabileceğini gösteriyordu. O zamana kadar, gökyüzündeki her şeyin Samanyolu’na bir şekilde kütleçekimsel olarak bağlı olduğu varsayıldığından bu sonuç kafa karıştırıcıydı. Bütün bunlar 1920’lerde, Edwin Hubble (1889-1953) Andromeda Galaksisi’ne 100 inçlik Mount Wilson teleskobuyla bakınca değişti. Şefe değişkenleri denen yıldızlardan gelen ışığı ölçünce hesaplamaları, Andromeda‘nın Samanyolu’nun epey dışına doğru uzandığını doğrulamış oldu. Bu hesaplar, evreni tahmin edilenden daha büyük ve daha karmaşık kılıyordu. Edwin Hubble 1926 yılında galaksileri şekillerine göre sınıflandırmak için bir düzen buldu; günümüzde de galaksiler bu şema baz alınarak düzenlenmektedir. Hubble’ın bu çalışmasına gayrı resmi olarak “Hubble (Çatal) Düzeni” denir.

Galaksilerin Şekilleri

Galaksiler birkaç temel şekle sahiptir; astronomlar da onlan sınıflandırmak için bu şekilleri kullanır. Bilinen büyük galaksilerin en azından üçte ikisi Samanyolu gibi sarmal galaksilerdir; bu da onlan en yaygın tür yapar. Eliptik galaksiler ikinci en yaygın türdür. Küresel şekilli bu galaksilerin sarmal kollan yok gibi görünmektedir. Son olarak da düzensiz galaksiler -Büyük ve Küçük Macellan Bulutları gibi biçimsiz yıldız, gaz ve toz kütleleri- vardır. Evrendeki en küçük galaksiler eliptik cüce ve düzensiz cüce galaksileridir.

Galaksi Ağları

Galaksiler, gruplar ve kümelerden, süper kümelere kadar değişen topluluklar halinde var olurlar. Aslında bütün galaksiler birbirlerine kütleçekimsel olarak bağlıdır. Örneğin Samanyolu, Yerel Grup adı verilen, yaklaşık kırk dört galaksiden oluşan bir toplulukta yer alır. Kabaca, on milyon ışık yıllık mesafeye yayılan topluluk Andromeda ve Macellan Bulutlarını da kapsar. Yerel Grup da yaklaşık 100 tane galaksi grubundan oluşan daha geniş bir topluluk ile Başak Süper Kümesi’nin bir parçasıdır. Bu yerel süper küme, 110 milyon ışık yılı kadar bir alanı kaplar ve pek çok süper kümeden meydana gelen bir ağın parçasıdır. Bütün galaksiler, onların kümeleri ve süper kümeler birleşerek evrenin büyük ölçekli yapışım oluştururlar.

Kaç Tane Galaksi Vardır?

Gruplar, kümeler ve süper kümeler halinde sınıflanan galaksiler, gözlemleyebildiğimiz evreni tamamıyla doldururlar. Yaklaşık olarak en azından 180-200 milyar (belki de bir trilyon kadar) galaksi olduğu tahmin edilmektedir!

Bunu kaçırma!

uzaylı resmi

Uzaylılar Var mı? Dünya Dışı Yaşamlar

Dünyanın en çok merak edilen konuları arasında olan dünya dışı yaşam ve uzaylılar var mı …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir