Anasayfa / Bilim & Teknoloji / Dünya’nın Uydusu Ay ve Gizemleri
Dünya'nın uydusu Ay
Dünya'nın uydusu Ay

Dünya’nın Uydusu Ay ve Gizemleri

Zamanın başlangıcından beri Ay insanoğlunu büyülemiştir. O bizim uydumuzdur ve insanoğlunun Dünya haricinde ayak bastın, tek gökcismi olma özelliğine sahiptir. 1969 yılında başlayan Apollo görevleri Ay’a astronotlar götürmüştür. Bu astronotlar, Ay’ın yüzeyinde bilimsel araştırmalar yapmış, araştırmacıların doğal uydumuzun kaynağını ve evrimini anlamalarına yardımcı olacak pek çok taş ve tozla dönmüşlerdir.

  • Geçmişteki görevlerinin sayısı: 10
  • Uçan astronotların sayısı: 24
  • Yürüyen astronotların sayısı: 12

Ay’ın Evreleri

Ay’ın gökyüzündeki görünümü zaman içinde değişir. Bu değişiklikler ayın evrelerini meydana getirir. Yirmi dokuz buçuk günlük periyotlardan oluşan bu evreler, yeniay, ilkdördün, dolunay ve son dördün adlarını taşır. Dünya’nın yörüngesindeki dönüşünü yirmi yedi günde tamamlar ve bize her zaman aynı yüzünü gösterir. Bunun sebebi, kendi ekseni etrafındaki dönüşünü, dünyanın çevresindeki dönüşü ile aynı sürede tamamlamasıdır.

Ay'ın evreleri
Ay’ın evreleri, kaynak: astropixels.com

Ay’ın, Güneş’in ve Dünya’nın birbirlerine oranla nerede konumlandıklarına bağlı
olarak Ay’ın farklı evrelerini görürüz.

Yüzeyi

Ay’a baktığınızda karanlık ve aydınlık alanlar görürsünüz. Bu karanlık alanlardan sıklıkla Ay denizleri olarak bahsedilir. Ay’ı ilk izleyenler bu bölgelerin su dolu okyanuslar olduklarını düşündü fakat teleskopla ya da bir dürbünle yakından bakınca yüzeyde hiç su olmadığı, sadece kayalık ovalar bulunduğu görüldü. Düşük rakımlı denizler ay kubbeleri denen volkan ağızları biçimini aldılar ve bu volkanlardan püsküren lavlar (erimiş bazalt) yüzeyi kapladı. Ayın yüzeyindeki aydınlık alanlara Ay dağları denir ve denizlerden daha yüksek rakımlarda bulunan en engebeli alanlardır. Güneş sistemi enkazının Ay’a çarpması sonucu oluşan kraterler tüm yüzeye serpiştirilmiş durumdadır.

Ay’da Su

Ay’da her ne kadar su dolu okyanuslar bulunmasa da su vardır. Birkaç görevde, suyun kimyasal parmak izleri bulundu; bu da suyun ya kayalarda (kimyasal olarak minerallere bağlı halde) mevcut olduğu ya da kutup bölgeleri yakınında buz yatakları olabileceği anlamına gelmektedir. Buz yatakları kuyrukluyıldızların, su taşıyan asteroitler ve göktaşlarının çarpması sırasında gelmiş olabilirler. Ay’da suyun keşfedilmesi şunun için önemlidir: Suyun yeterli miktarda bulunması buraya uzun süreli koloniler ve araştırma üsleri kurmayı planlayan insanlar için faydalı olacaktır.

Ay’a Gidebilseydiniz Neler Olurdu?

Oldukça zayıf bir kütle çekim alanı vardır; Dünya’nınkinin sadece altıda biri kadar kuvvetlidir. Yani onu keşfe çıkmış 90 kilo ağırlığında biriyseniz orada sadece 15 kilo gelirsiniz. Ne atmosfer, ne de yüzeyinde su bulunmadığından Apollo görevindeki astronotların yaptığı gibi size su ve oksijen sağlayacak bir uzay kıyafeti giymeniz gerekecektir. Kıyafetiniz aynı zamanda sizi Güneş’ten ve radyasyon tehlikesinden korumalıdır. İnsanlar yerleşecek olsa muhtemelen sert yüzey şartlarından korundukları yer altı şehirlerinde, yani onun içinde yaşarlardı.

Katmanları

Ay'ın katmanları
Ay’ın katmanları

İçi birkaç katmandan oluşur. Burası ayrımlaşmış bir gezegendir çünkü her biri az da olsa birbirinden farklı mineral özyapılara sahip katmanlar içerir. Yüzey, regolit denen tozlu bir maddeden kalın bir katmanla kaplıdır. Bunun altında çoğu, Dünyada da bulunan plajiyoklaz adında bir mineralden oluşmuş yerkabuğu vardır. Yerkabuğunun kalınlığı 60-150 kilometre arasındadır. Bunun altındaki manto katmanı, yine Dünyada çokça bulunan olivin gibi demir zengini minerallerden oluşmaktadır. Merkezi çekirdeği kısmen eriyik halde olabilir ve büyük olasılıkla demir zengini maddelerden oluşmuştur. Çekirdeğin merkezi neredeyse tamamen saf demirdendir. Orada sık sık “deprem” olur. Buna Dünya’yla olan kütleçekimsel etkileşimlerin, çarpmaların ya da yüzeyin donup tekrar çözülmesinin sebep olduğu düşünülmektedir.

İlginç Gerçekler

Yüzeyi ya da yapısıyla veya Ay’a gönderilen uzay araçlarıyla ilgili olarak İngilizce lunar (ay ile ilgili) kelimesinin kullanıldığını duyabilirsiniz. Bu terim, Romalı Ay tanrıçasının adından, yani Latincedeki Luna kelimesinden gelmektedir.

Nasıl Şekillendi?

Ay, büyük olasılıkla 4,5 milyar yıl önce, yeni doğmuş Dünya He Theia olarak anılan Mars boyutunda bir cismin muazzam çarpışması sonucu biçim almıştır. Bu çarpışma sebebiyle uzaya büyük miktarlarda madde saçılmış ve sonuç olarak bunların çoğu kütle çekimi ve çarpışmalar sonucunda bir araya çekilerek Ay’ı oluşturmuştur. Çarpışmanın ve sonrasında meydana gelen toplanmanın ısısı yüzey kayalarını eriterek yeni doğmuş Ay’da bir magma okyanusu yarattı. Apollo astronotlarının getirdiği kayaların kimyasal analizine bağlı olarak ilginç bir biçimde Ay’daki kayaların Dünya kayalarıyla aynı karakteristiklere sahip olduğu görüldü. Bu, onu oluşturan materyallerin (hepsinin değilse de) çoğunun Dünya’dan koptuğunu gösterir.

Yaşam ve Çalışma

Ay üzerinde astronot
Ay yüzeyinde bir astronot

İnsanlar birtakım sebeplerden ötürü Ay’a dönmekle ilgilenirler. Bu sebeplerin en önemlilerinden biri onun bilimsel açıdan ilgi çekici bir yer olmasıdır. Oraya tekrar gitmek, gezegenin nasıl biçimlendiğini ve Dünya’nın geçmişini daha çok anlamamıza yardımcı olabilir. Yeni üsler inşa etmek ve güneş sistemi keşif görevleri planlamak için kullanılabilecek gizli bir mineral hazinesi ve başka maddeler bulunabilir. Astronomiyle uğraşmak için de mükemmel bir yer sunar. Astronomlar, on üç günlük “gece” periyodunda ışık kirliliğini dert etmeksizin, loş ve uzak cisimleri incelemek üzere teleskoplarını göğe çevirebilirler. Radyo astronomları da Dünya’dan gelen radyo parazitlerinden etkilenmeyen tesisler kurma konusunda oldukça heyecanlanırlar.

İnsanlar gelecekte, orada ne iş yaparlarsa yapsınlar şu an Dünya’da yaşayıp çalıştığımız şartlardan çok daha sert ve farklı çevre şartlarıyla mücadele etmek zorunda kalacaklardır.

Bunu kaçırma!

uzaylı resmi

Uzaylılar Var mı? Dünya Dışı Yaşamlar

Dünyanın en çok merak edilen konuları arasında olan dünya dışı yaşam ve uzaylılar var mı …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir