Anasayfa / Genel Kültür / Tarih / Balyan Ailesi ve Eserleri
kuleli askeri lisesi balyan

Balyan Ailesi ve Eserleri

Sanıyoruz zanaatkar aile geleneğinin en güzel örneklerinden biri olan Balyan Ailesi kadar İstanbul’a fazla sayıda ve zarif eser bırakmış bir aile yoktur. Ermeni kökenli bu Osmanlı ailesinin imza attığı eserleri çıkarırsak, İstanbul bildiğimiz İstanbul olmaktan çıkar.

18. ve 19. yüzyıllarda, Osmanlı’nm hemen hemen bütün devlet yapı işlerinin emanet edildiği Balyanlar İstanbul’a tarihsel metropol kimliğini kazandırmada büyük katkıları olmuş bir ailedir. Araştırmacı Kevork Pamukçiyan’a göre Kayserinin Derevenk (ya da Derevank) köyünden gelmiş ve mimarlığı devletin hassa mimarlığı teşkilatında öğrenmişler. Mimar Sinan gibi Kayseri’li olmaları bir tesadüf. Tanzimat’ın askerlik dışı alanlarda da yurtdışı eğitim görmeyi mümkün kılmasıyla birlikte bazıları Avrupa’da ve çoğunlukla Paris’te mimarlık eğitimi görmüşler imparatorluğun hassa mimarı ve hassa başmimarı olarak birkaç kuşak boyunca çok sayıda esere imza atmışlar.

beylerbeyi sarayı balyan

Balyan Ailesi’nin Eserleri

Saraylar ve Kasırlar: Eski Dolmabahçe Sarayı, Eski Çırağan Sarayı, Dolmabahçe Sarayı, Beylerbeyi Sarayı, Yıldız Sarayı, Cemile Sultan ve Münire Sultan Sarayı (Çifte Saraylar/ Fındıklı’da, günümüzde Mimar Sinan Üniversitesi), Sarayburnu Sahil Sarayı (1875’te yandı) Beşiktaş Sarayı (yıktırıldı), Çifte Saraylar (Eyüp’te, şimdi yok). Defterdar Sarayı, Aynalıkavak Kasrı, Çit Kasrı, Çağlayan Kasrı, Zincirlikuyu Kasrı, Valide Sultan Kasrı.

Köşkler: Çadır Köşkü, Malta Köşkü, Şale Köşkü, Ayazağa Köşkü (Maslak), Kalender Köşkü, Tokat Köşkü, Alemdağ Av Köşkü, Abdülaziz Av Köşkleri (Validebağ, Ayazağa), Sultan Çiftliği Köşkü, Bayıldım Köşkü’nün yeniden yapımı (Dolmabahçe’de, şimdi yok), Yıldız Köşkü (şimdi yok), Yangın Köşkü (Beyazıt).

Cami ve Türbeler: II Mahmud Türbesi t Çemberli taş), Abdülmecid Türbesi (Fatih), Dolmabahçe Camii. Tophane Nusretiye Camii, Valide Camii (Aksaray), Kağıthane Camii.

Kiliseler: Yedikule Surp Agop Kilisesi, Ortaköy Surp Asdvadzadzin (Meryem Ana) Kilisesi, Beyoğlu Surp Yerortutyun/Aziz Üçleme Kilisesi (Ohannes Serveryan ile birlikte).

Kışlalar: Selimiye Kışlası, Davutpaşa Kışlası, Beyoğlu Kışlası, Darphane-i Amire, İzmit Hünkar Kasrı (şimdi yok). Gümüşsüyü Kışlası (ITÜ), Maçka Silahhanesi ÜTÜ), Kuleli Süvari Kışlası (Kuleli Askeri Lisesi), Mekteb- i Harbiye (Askeri Müze), Sipahi Ocağı (Harbiye, şimdi yok). Harbiye Nezareti, Bahariye Nezareti, Gümüşsüyü Kışlası, Maçka Karakolhanesi.

Su Yapıları: Valide Bendi (Bahçeköy), Kirazlı Bend (Bahçeköy), Terkos Tesisleri , II. Mahmud Bendi.

Fabrikalar: İzmit Çuhahanesi, Hereke Fabrikası, Bakırköy Bez Fabrikası, Beykoz Deri Fabrikası, Zeytinburnu Demir-Çelik Fabrikası.

Diğer: Akaretler Sıra Evleri, Mektebi Sultani (Galatasaray Lisesi), Makruhyan Okulu (Beşiktaş), Hamidiye Saat Kulesi (Dikran Cüberyan ile birlikle).

Balyan soyadını taşıyan bu mimarların mesleklerindeki yükselen başarı grafikleri Tanzimat ile paralellik arzeder. O tarihlerde iktidar, kentin 2000 yıllık geleneksel merkezini terkedip, Sarayburnu tarihi yarımadasının ve Topkapı Sarayı’nın dışına çıkmaya başlar. Batılı protokol gereksinimlerine ve yeni işlevlere ihtiyaç duyan Osmanlı 18. ve 19. yüzyıllarda Bogaz’ın özellikle Avrupa sahilini Balyanlara saltanat kıyısı olarak düzenlettirir. Çağdaş Avrupa mimarisini, Osmanlı dünyasının özgün mimarlık geleneğine uyarlayan Balyanlar, bunu yaparken yumuşak bir sentez ile zengin ve anlamlı örnekler çerçevesinde büyük çaplı uygulamalar gerçekleştirir. Balyanlar, 1508-1580 yıllan arasında yaşamış olan ve mimari anlayışı neredeyse evrensel bir üslup olarak benimsenmiş olan Palladio dan etkilenirler.

malta köşkü

Osmanlı mimarisine yeni dünyadaki son karakterini kazandıran Balyan Ailesi, İstanbul’u İstanbul yapan eserleri bizlere miras bırakmış. Sizde bu eserleri gidip yerlerinde ziyaret edin.

Balyan Ailesi Eserleri Turu

  1. GÜN: Geziye Anadolu yakasının en önemli yapılarından biri olan Beylerbeyi Sarayı’ndan başlayabilirsiniz. II. Mahmut döneminde yapılan ahşap sarayın yanmasıyla Sultan Abdülaziz, onun yerine Sarkis Balyan’a bugünkü sarayı yaptırmış. Daha sonra Üsküdar veya Kadıköy üzerinden Karaköy’e geçip Tophane Nusretiye Camii’ni görerek ispir Kurufasulyecisi’nde öğlen yemeği molası verebilirsiniz. Daha sonra Dolmabahçe Sarayı ve Camii’ni gezebilir, ardından Akaretler’de bugün otel olan Sıra Evleri görüp, Maçka’da ITÜ’ye ait bir fakülte olan eski Maçka Silahhanesini gezebilirsiniz. Daha sonra Teşvikiye Camii’ni ve Teşvikiye Karakolu’nu görebilirsiniz. Osmanlı’nın 7 Harikası‘nı gördükten sonra Balyan gezisine çıksanız iyi edersiniz.
  2. GÜN: Geziye Belgrat Ormanı’ndaki Büyük Kavaklı Dere ile Kavaklıgöl Deresi’nin birleşip meydana getirdiği Kirazlı Dere üzerindeki Kirazlı Bend’i görerek başlayabilirsiniz. Kahvaltı Belgrad Ormanı’nda yapılır. Daha sonra yol üzerindeki Ayazağa (Maslak) Köşkü’nü görüp, Yıldız’da Abdülhamid’in saray başmimarı Sarkis Balyan’a yaptırdığı Yıldız (Hamidiye) Camii’ni gezebilir, Malta Köşkü’nde öğlen molası verebilirsiniz. Ardından Çırağan Sarayı’nı dolaşıp Ortaköy Surp Asdvadzadzin (Meryem Ana) Kilisesi’ni görebilirsiniz. Son durak Krikor Balyan’ın mimarlığını yaptığı Sultanahmet’teki tarihi Darphane-i Amire binaları.

Böyle bir gezi öncesi, Pars Tuğlacı’nın, “Osmanlı Mimarlığı’nda Balyan Ailesinin Rolü” (Yeni Çığır Kitabevi, İstanbul, 1993) isimli kitabına da göz atabilirsiniz. Umarız yazıdan keyif aldınız…

Kaynak: Vikipedia – Osmanlı Mimarlığında Balyan Ailesi’nin Rolü(Pars Tuğlacı)

Bunu kaçırma!

karadeniz demiryolu

İstanbul’un Kayıp Karadeniz Demiryolu

Geçmişin izlerinin hızla silinebildiği bir ülke Türkiye. Ancak bazen geçmişin izlerini örten tabakaları eşeleyip, o …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir